SỬ DỤNG NGƯỜI LAO ĐỘNG CHƯA ĐỦ 15 TUỔI CÓ BẮT BUỘC PHẢI KÝ HỢP ĐỒNG LAO ĐỘNG BẰNG VĂN BẢN?

Việc sử dụng người chưa thành niên tham gia lao động luôn được pháp luật quy định chặt chẽ nhằm bảo đảm quyền được học tập, phát triển và bảo vệ sức khỏe, danh dự, nhân phẩm của trẻ em. Trong đó, đối với người chưa đủ 15 tuổi, pháp luật không chỉ đặt ra giới hạn về công việc, thời giờ làm việc mà còn quy định cụ thể về hình thức giao kết hợp đồng lao động.

Người chưa đủ 15 tuổi có được tham gia lao động không?

Pháp luật không cấm tuyệt đối việc sử dụng người chưa đủ 15 tuổi làm việc, nhưng đặt ra những điều kiện nghiêm ngặt hơn so với người lao động thông thường.

Theo Điều 143 Bộ luật Lao động năm 2019, người lao động chưa thành niên là người lao động chưa đủ 18 tuổi. Trong đó, người chưa đủ 15 tuổi thuộc nhóm được pháp luật bảo vệ đặc biệt, người từ đủ 13 tuổi đến dưới 15 tuổi chỉ được làm công việc nhẹ theo danh mục do Bộ trưởng Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội ban hành, người dưới 13 tuổi chỉ được làm các công việc giới hạn theo Bộ luật Lao động quy định.

Theo đó, người chưa đủ 15 tuổi vẫn được tham gia lao động nhưng chỉ giới hạn ở những công việc phù hợp mà pháp luật về lao động quy định.

Hợp đồng lao động với người chưa đủ 15 tuổi bắt buộc phải bằng văn bản

Theo khoản 1 Điều 145 Bộ luật Lao động năm 2019, người sử dụng lao động khi sử dụng người chưa đủ 15 tuổi phải tuân thủ các quy định như sau:

“1. Khi sử dụng người chưa đủ 15 tuổi làm việc, người sử dụng lao động phải tuân theo quy định sau đây:

a) Phải giao kết hợp đồng lao động bằng văn bản với người chưa đủ 15 tuổi và người đại diện theo pháp luật của người đó;

b) Bố trí giờ làm việc không ảnh hưởng đến thời gian học tập của người chưa đủ 15 tuổi;

c) Phải có giấy khám sức khỏe của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh có thẩm quyền xác nhận sức khỏe của người chưa đủ 15 tuổi phù hợp với công việc và tổ chức kiểm tra sức khỏe định kỳ ít nhất một lần trong 06 tháng;

d) Bảo đảm điều kiện làm việc, an toàn, vệ sinh lao động phù hợp với lứa tuổi.”

Theo đó, người sử dụng lao động bắt buộc phải giao kết hợp đồng lao động bằng văn bản với người chưa đủ 15 tuổi và người đại diện theo pháp luật của họ. Quy định này cho thấy pháp luật đã đặt ra yêu cầu chặt chẽ hơn so với hình thức giao kết hợp đồng lao động thông thường. Do đó, không thể áp dụng hình thức thỏa thuận bằng lời nói đối với hợp đồng lao động với người chưa đủ 15 tuổi.

Không chỉ phải ký hợp đồng bằng văn bản, người sử dụng lao động còn phải đáp ứng các điều kiện khác bao gồm:

• Về thời giờ làm việc: Theo đó, người sử dụng lao động phải bố trí thời giờ làm việc không được ảnh hưởng đến thời gian học tập của người chưa đủ 15 tuổi. Đây là yêu cầu quan trọng nhằm bảo đảm việc tham gia lao động không làm ảnh hưởng đến quyền học tập của trẻ.

• Về sức khỏe: Người sử dụng lao động phải bảo đảm người chưa đủ 15 tuổi có giấy khám sức khỏe của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh có thẩm quyền xác nhận sức khỏe phù hợp với công việc và phải tổ chức kiểm tra sức khỏe định kỳ ít nhất 06 tháng một lần. Như vậy, doanh nghiệp không thể chỉ căn cứ vào sự đồng ý của cha, mẹ hoặc người đại diện để sử dụng trẻ vào bất kỳ công việc nào.
• Về tính chất công việc: Người chưa đủ 15 tuổi chỉ được sử dụng làm những công việc phù hợp theo quy định pháp luật. Người sử dụng lao động phải đặc biệt lưu ý đến danh mục công việc được phép sử dụng người chưa đủ 15 tuổi và các giới hạn về môi trường, điều kiện làm việc.

Vì sao pháp luật yêu cầu phải có người đại diện theo pháp luật tham gia?

Người chưa đủ 15 tuổi là nhóm lao động chưa thành niên cần được bảo vệ đặc biệt. Vì vậy, pháp luật không để trẻ tự mình quyết định toàn bộ các vấn đề liên quan đến quan hệ lao động.

Hợp đồng phải được giao kết với người chưa đủ 15 tuổi và người đại diện theo pháp luật của người đó.

Quy định này nhằm bảo đảm người đại diện theo pháp luật có thể kiểm soát các điều kiện làm việc, thời gian làm việc và những vấn đề có thể ảnh hưởng đến sức khỏe, việc học tập và sự phát triển của người chưa thành niên.

Đồng thời, việc có sự tham gia của người đại diện cũng góp phần hạn chế nguy cơ trẻ em bị lợi dụng sức lao động hoặc bị đặt vào môi trường làm việc không phù hợp với độ tuổi.

Chi tiết mức phạt vi phạm quy định về lao động chưa thành niên

Nghị định số 283/2026/NĐ-CP (có hiệu lực từ ngày 10/9/2026) quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lao động, bảo hiểm xã hội, người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng, đã nêu rõ các mức phạt vi phạm quy định về lao động chưa thành niên 

“Điều 27. Vi phạm quy định về lao động chưa thành niên

1. Phạt tiền từ 1.000.000 đồng đến 2.000.000 đồng đối với người sử dụng lao động có hành vi không lập sổ theo dõi riêng hoặc có lập sổ theo dõi riêng nhưng không ghi đầy đủ nội dung theo quy định tại khoản 3 Điều 144 của Bộ luật Lao động khi sử dụng lao động chưa thành niên hoặc không xuất trình sổ theo dõi khi cơ quan nhà nước có thẩm quyền yêu cầu.

2. Phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 25.000.000 đồng đối với người sử dụng lao động có một trong các hành vi sau đây:

a) Sử dụng lao động chưa thành niên mà chưa có sự đồng ý của cha, mẹ hoặc người giám hộ của người chưa thành niên đó;

b) Sử dụng người chưa đủ 15 tuổi làm việc mà: giao kết hợp đồng lao động không bằng văn bản với người chưa đủ 15 tuổi và người đại diện theo pháp luật của người đó; bố trí thời giờ làm việc ảnh hưởng đến thời gian học tập của người chưa đủ 15 tuổi; không có giấy khám sức khỏe của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh có thẩm quyền xác nhận sức khỏe của người chưa đủ 15 tuổi phù hợp với công việc; không tổ chức kiểm tra sức khỏe định kỳ ít nhất 01 lần trong 06 tháng hoặc không bảo đảm điều kiện làm việc, an toàn, vệ sinh lao động phù hợp với lứa tuổi;

c) Sử dụng lao động chưa thành niên làm việc quá thời giờ làm việc quy định tại Điều 146 của Bộ luật Lao động;

d) Sử dụng người chưa đủ 15 tuổi làm thêm giờ, làm việc vào ban đêm;

đ) Sử dụng người từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi làm thêm giờ hoặc làm việc vào ban đêm trong những nghề, công việc không được pháp luật cho phép.

3. Phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến 75.000.000 đồng đối với người sử dụng lao động có một trong các hành vi sau đây:

a) Sử dụng người từ 13 tuổi đến chưa đủ 15 tuổi làm công việc ngoài danh mục được pháp luật cho phép theo quy định tại khoản 3 Điều 143 của Bộ luật Lao động;

b) Sử dụng người chưa đủ 13 tuổi làm công việc ngoài danh mục được pháp luật cho phép theo quy định tại khoản 3 Điều 145 của Bộ luật Lao động hoặc sử dụng người chưa đủ 13 tuổi làm công việc được pháp luật cho phép mà chưa được sự đồng ý của cơ quan chuyên môn về lao động thuộc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh;

c) Sử dụng người lao động từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi làm các công việc bị cấm hoặc làm việc tại nơi làm việc bị cấm quy định tại Điều 147 của Bộ luật Lao động nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự.”

Kết luận

Pháp luật Việt Nam đặt ra cơ chế bảo vệ đặc biệt đối với người lao động chưa thành niên, trong đó người chưa đủ 15 tuổi là nhóm được áp dụng những điều kiện chặt chẽ hơn khi tham gia quan hệ lao động.

Bên cạnh hình thức hợp đồng, người sử dụng lao động còn phải bảo đảm công việc phù hợp, thời giờ làm việc không ảnh hưởng đến việc học tập, điều kiện sức khỏe và an toàn lao động theo quy định.

Đối với doanh nghiệp, tuân thủ đúng quy định về sử dụng lao động chưa thành niên không chỉ là nghĩa vụ pháp lý mà còn là trách nhiệm trong việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của trẻ em.

 

CÔNG TY LUẬT TNHH ĐÔNG DƯƠNG VIỆT
ĐỨC – TRÍ – TÍN
Sắc bén trong giải pháp – Vững vàng trong niềm tin